Uitkeringsverbod en belangeloos doel bij vzw en stichting

Het uitkeringsverbod en het belangeloos doel zijn twee kernbegrippen die sinds de invoering van het WVV het hart vormen van het organisatierecht van VZW’s en stichtingen. Deze commerciële uitgave van het doctoraat van Bram Van Baelen biedt een diepgravende en tegelijk praktijkgerichte analyse van deze twee begrippen en speelt in op een duidelijke behoefte aan helderheid en houvast in een domein dat juridisch complex is en maatschappelijk steeds relevanter wordt.

Het uitkeringsverbod is onder het WVV uitgegroeid tot het centrale onderscheidingscriterium tussen vennootschappen en not-for-profitorganisaties. Waar vennootschappen winst mogen nastreven en uitkeren, zijn VZW’s en stichtingen gebonden aan een strikt verbod op uitkeringen, behalve wanneer deze rechtstreeks bijdragen aan de verwezenlijking van hun belangeloos doel. De auteur brengt in een eerste deel systematisch in kaart wat onder dit uitkeringsverbod valt. Hij analyseert niet alleen klassieke en minder klassieke vormen van (rechtstreekse en onrechtstreekse) uitkeringen, maar besteedt ook aandacht aan grensgevallen zoals bestuurdersvergoedingen, voordelen in natura, vastgoedtransacties, transacties met verbonden partijen en hybride groepsstructuren. Daarbij wordt duidelijk dat het uitkeringsverbod een fundamentele rechtsnorm is voor het functioneren en de besluitvorming van not-for-profitorganisaties.

In de daaropvolgende delen staat het belangeloos doel centraal. Het belangeloos doel vormt niet alleen de juridische bestaansgrond van de VZW of stichting, maar fungeert ook als een positieve bestuursnorm: middelen mogen niet louter worden onttrokken aan uitkering, zij moeten doelgericht worden aangewend ter verwezenlijking van het belangeloos doel. Van Baelen analyseert hoe het belangeloos doel doorwerkt in de afbakening van het verenigings- en stichtingsbelang, de aansprakelijkheid van bestuurders, en de organisatie van toezicht door de algemene vergadering. Daarnaast brengt het werk de structurele tekortkomingen van het huidige governance-kader scherp in beeld.

Het boek verenigt een grondige juridische analyse met een uitgesproken pragmatische invalshoek. Het richt zich tot juristen, adviseurs en magistraten die in hun professionele praktijk met VZW’s en stichtingen worden geconfronteerd, en biedt tegelijk bestuurders en beleidsmakers heldere inzichten in de juridische verantwoordelijkheden en aandachtspunten die gepaard gaan met het beheer van VZW’s, stichtingen en andere non-profitorganisaties.

Bram Van Baelen is advocaat aan de Nederlandstalige balie van Brussel (impact advocaten) en gastdocent “Verenigingen, stichtingen en sociale ondernemingen” in de Master-na-Master Vennootschapsrecht (KU Leuven). Dit boek is de commerciële uitgave van zijn proefschrift, dat hij op 12 november 2024 met succes verdedigde onder het promotorschap van prof. dr. Marieke Wyckaert en co-promotorschap van prof. dr. Joeri Vananroye.