In organis et in discantu

In organis et in discantu

Organist en onderzoeker Luc Ponet maakte een uitgebreide studie over het Tongers Orgelhandschrift (1626), een intrigerend manuscript dat in 2003 toevallig werd ontdekt op een kasteel in de omgeving van Tongeren (B). In 2025 werd deze studie gepresenteerd voor het behalen van de graad van doctor in de kunsten (PhD), waarvan dit boek het reflectief luik bevat. Zowel een facsimile als een integrale transcriptie van de partituur (praktische uitgave met kritisch bericht) maken deze publicatie compleet.

Diepgaand onderzoek naar de achtergrond en de betekenis van dit onbekend muziekhandschrift, met onder andere 90 intavolaties van Magnificatzettingen van Orlandus Lassus, bracht interessante maar ondergewaardeerde, zelfs vergeten kennis aan de oppervlakte. Bijna 400 jaar na het ontstaan blijkt deze unieke bron essentieel voor een beter begrip van de zeventiende-eeuwse orgelcultuur in Tongeren en in het prinsbisdom Luik. Ponet reconstrueert op artistieke wijze de toenmalige organistenpraktijk: een authentieke én representatieve, internationaal georiënteerde maar grotendeels vergeten muzikale traditie.

De opkomst van vernieuwende orgelbouw, gestart met Peter Breisiger in het Rijnland, bracht een netwerk van orgelbouwers voort die via de Brabants-Luiks-Rijnlandse traditie de basis legden voor latere Europese orgelstromingen. Instrumenten in onder andere Maastricht, Munsterbilzen, Tongeren en Trier getuigen hiervan.

Het Tongers orgelhandschrift is een exclusive, primaire bron van informatie die impliciet indicaties geeft voor een historisch geïnformeerde uitvoeringspraktijk met aandacht voor de kunst van het intavoleren, de alternatimpraktijk, het omgaan met de verhoudingen tussen partituur en instrument, zanger en organist, woord en toon, gregoriaans en polyfonie – in een toen toonaangevende culturele en economische regio op het snijvlak van Romaanse en Germaanse invloeden.