Wanneer ecologische en economische belangen schuren

Als natuurbeschermingsregels onvoldoende worden gehandhaafd, schaadt dat zowel de gezondheid van mens en natuur alsook het vertrouwen in de overheid. In deze studie is onderzocht hoe toezicht- en handhavingsinstanties de ecologie- en waterkwaliteit effectiever kunnen bewaken in situaties waarin ecologische en economische belangen schuren. Hiervoor is onderzoek gedaan naar (1) lozingen in het stroomgebied van de Maas, waaronder Natura 2000-gebied de Grensmaas, vanuit industrieterrein Chemelot; en naar (2) varend ontgassen door binnenvaartschepen in het Natura 2000-gebied De Biesbosch. Voor het onderzoek is gebruikgemaakt van de responsieve evaluatiemethode. Per casus is met betrokken actoren onderzocht hoe zij de problematiek zien. Door inzicht te creëren in de onderliggende normatieve overwegingen en deze gezamenlijk te bespreken, is bij de actoren ruimte ontstaan om oplossingsrichtingen te formuleren. Uit de casus Maas/Chemelot blijkt dat er bij actoren behoefte is aan meer duidelijkheid over de invulling van open normen, zoals het ‘voorzorgsbeginsel’ en ‘de vervuiler betaalt’. Ook kan het toezicht op het lozen van mogelijk schadelijke chemische stoffen worden verbeterd door strengere veiligheidstoetsing verplicht te stellen. Uit de casus De Biesbosch blijkt dat er bij actoren behoefte is aan meer kennis over het aanvragen van een natuurvergunning. Onder de actoren blijkt er een breed draagvlak te bestaan voor een ‘Fase 4-totaalverbod’ op varend ontgassen van alle stoffen. Dat totaalverbod biedt ook helderheid en minder kosten voor handhaving, dus voor de overheid. Dit is een uitgave in de reeks ‘Handhaving en Gedrag’. Handhaving en Gedrag is een interdepartementaal samenwerkingsprogramma en is opdrachtgever voor gedragswetenschappelijk onderzoek relevant voor handhaving en naleving van regelgeving. Het programma bouwt aan wetenschappelijke kennis over mechanismen die ten grondslag liggen aan naleving of overtreding van regelgeving en de wijze waarop de overheid dit gedrag kan beïnvloeden. De centrale vraag is hoe het nalevingsgedrag van burgers, bedrijven en instellingen kan worden verklaard vanuit de kenmerken en motieven van de doelgroep en de omgevingsfactoren, waaronder de handhaving. Daarmee draagt het programma bij aan de kwaliteit van de handhaving.